Ο Πεντάλοφος είναι ένας από τους σημαντικότερους παραδοσιακούς οικισμούς του Βοΐου και βρίσκεται σε υψόμετρο περίπου 1.018 μέτρων, στις πλαγιές του ομώνυμου ορεινού συγκροτήματος.
Η παλαιότερη ονομασία του ήταν Ζουπάνι ή Ζουμπάνι. Το 1927 αναφέρεται η μετονομασία του σε Πετρόβουνο και το 1928 καθιερώθηκε η σημερινή ονομασία, Πεντάλοφος. Απέχει περίπου 88 χιλιόμετρα από την Κοζάνη.
Αυτό που κάνει τον Πεντάλοφο να ξεχωρίζει δεν είναι μόνο η ομορφιά του φυσικού τοπίου. Είναι κυρίως η αρχιτεκτονική του και η ιστορία των ανθρώπων του.
Το χωριό των ξακουστών μαστόρων
Οι κάτοικοι του Πενταλόφου έγιναν γνωστοί σε ολόκληρη την Ελλάδα για την τέχνη τους στην οικοδομική, τη λιθοξοΐα και την επεξεργασία της πέτρας.
 |
Οι περίφημοι Ζουπανιώτες μάστορες, οι χτίστες και οι πελεκάνοι, ταξίδευαν σε μακρινές περιοχές, μεταφέροντας την τεχνογνωσία τους και αφήνοντας πίσω τους σημαντικά έργα.
Η τέχνη τους δεν περιορίστηκε στην κατασκευή κατοικιών. Αποτυπώθηκε στις εκκλησίες, στα καμπαναριά, στις βρύσες, στα γεφύρια και στις λεπτομέρειες των παραδοσιακών κτισμάτων.
Μάλιστα, οι τεχνίτες ανέπτυξαν τη δική τους συνθηματική επαγγελματική γλώσσα, τα γνωστά κουδαρίτικα, ένα ιδιαίτερο στοιχείο της πολιτιστικής ταυτότητας του τόπου.
Η ιστορία πίσω από τις δύο γειτονιές
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία για το φωτογραφικό μας αφιέρωμα είναι η ιστορική διαμόρφωση του οικισμού.
Σύμφωνα με την αρχιτεκτονική μελέτη του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, η ανάπτυξη του Πενταλόφου συνδέεται με παλαιότερους επιμέρους οικιστικούς πυρήνες και οικογενειακές ομάδες. Αναφέρονται ο Κάτω Μαχαλάς, ο Βυθός και ο Πέρα Μαχαλάς, ενώ σταδιακά η οικιστική επέκταση συνέβαλε στη διαμόρφωση του σημερινού χωριού.
Αυτό μας δίνει μια πολύ ωραία αφηγηματική δυνατότητα: να παρουσιάσουμε τις γειτονιές όχι απλώς ως δρόμους και σπίτια, αλλά ως κομμάτια της ιστορίας του χωριού.
Εδώ θέλω να αξιοποιήσουμε ιδιαίτερα τις φωτογραφίες σου από την πάνω και την κάτω γειτονιά. Θα τις παρουσιάσουμε σε δύο ξεχωριστές ενότητες, με δικές τους λεζάντες και διαφορετικές οπτικές γωνίες.
3. Οι εκκλησίες και τα θρησκευτικά μνημεία
Άγιος Αχίλλειος
Είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά και αρχιτεκτονικά μνημεία του Πενταλόφου. Ο ναός χρονολογείται στο 1742, σύμφωνα με την κτητορική επιγραφή που έχει μελετηθεί, και αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής των Ζουπανιωτών μαστόρων.
Πρόκειται για τρίκλιτη θολωτή βασιλική, με ιδιαίτερα αξιόλογο ξυλόγλυπτο τέμπλο και σημαντικό αγιογραφικό διάκοσμο. Οι τοιχογραφίες του παρουσιάζουν ιδιαίτερο ερευνητικό ενδιαφέρον, καθώς έχουν τεκμηριωθεί διαφορετικές φάσεις αγιογράφησης, μεταξύ άλλων το 1745 και το 1774.
Αγία Βαρβάρα
Θα αποτελέσει ξεχωριστή στάση στο οδοιπορικό μας. Θέλω να αναδείξουμε την αρχιτεκτονική της, τη θέση της μέσα στον οικισμό και τη σχέση της με τη γειτονιά. Για τη χρονολόγηση και τα ειδικότερα ιστορικά στοιχεία της δεν θα βάλουμε αυθαίρετες πληροφορίες χωρίς τεκμηρίωση.
Άγιος Αθανάσιος – η κεντρική εκκλησία του χωριού
Αξίζει να συμπεριλάβουμε και τον Ιερό Ναό Αγίου Αθανασίου, στην κεντρική πλατεία. Σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία του Δήμου Βοΐου, χτίστηκε τον Μάρτιο του 1816, με κάλφα τον Κώστα Καρά. Είναι τρίκλιτη βασιλική και συνδέεται με μια τοπική παράδοση για τη σωτηρία του χωριού από την πανούκλα.
Πέρα από την ιδιαίτερη αρχιτεκτονική και την ιστορική του διαδρομή, ο Πεντάλοφος είναι ένας τόπος όπου η καθημερινότητα συνεχίζει να έχει τον δικό της ξεχωριστό ρυθμό.
Τα καταστήματα και οι χώροι συνάντησης αποτελούν σημεία αναφοράς για κατοίκους και επισκέπτες, κρατώντας ζωντανή την κοινωνική ζωή του χωριού.
Γιατί ένας τόπος δεν αξίζει να τον γνωρίσεις μόνο μέσα από τα αξιοθέατά του, αλλά και μέσα από την καθημερινή του ζωή.
Ένα μεγάλο ευχαριστώ!
Κάθε φωτογραφικό οδοιπορικό κρύβει πίσω του και ανθρώπους που συμβάλλουν με τον δικό τους τρόπο στην πραγματοποίησή του.
Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τον Δήμαρχο Βοΐου κ. Χρήστο Ζευκλή για την πολύτιμη υποστήριξη και τη βοήθειά του σε ό,τι χρειάστηκε για την πραγματοποίηση αυτού του φωτογραφικού οδοιπορικού στον Πεντάλοφο.
Ιδιαίτερες ευχαριστίες απευθύνω στον Πρόεδρο της Κοινότητας Πενταλόφου, Κωνσταντίνο Βούγια για τη συνεργασία και τη συμβολή του στην προσπάθειά μας.
Ένα ξεχωριστό ευχαριστώ στον κ. Ηλία, για την καλοσύνη, τη διάθεση και τον χρόνο του να μας ξεναγήσει στο χωριό, να μας γνωρίσει τις γειτονιές του και να μοιραστεί μαζί μας στοιχεία και ιστορίες από τον τόπο του.
Τέλος, ευχαριστώ όλους όσοι συναντήσαμε κατά την περιήγησή μας, για την ευγένεια και τη φιλοξενία τους.
Γιατί κάθε όμορφο ταξίδι αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν συναντάς ανθρώπους που σε βοηθούν να γνωρίσεις πραγματικά έναν τόπο.
Φωτογραφίες-επιμέλεια:
Διονύσης Μπόσιακας